Strona główna

Wyszukiwarka

Licznik odwiedzin

Ilość odsłon 23441

Do pobrania

Po trwającej ponad 10 lat przerwie cieszyński Oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego wznowił wydawanie „Pamiętnika Cieszyńskiego”. Wersją pierwotną czasopisma jest wersja on-line (spis treści TUTAJ). Tom 21 (całość do pobrania TUTAJ) zawiera między innymi artykuł „Działania Armii Czerwonej na Śląsku Cieszyńskim wiosną 1945 roku a kwestia powojennej przynależności państwowej Zaolzia” (do pobrania TUTAJ).

 

 

pc 2016 da4c6

 

Powyższy tekst jest próbą poszukiwania odpowiedzi na niestawiane wcześniej pytanie: dlaczego wojska sowieckie osiągnęły lewy brzeg Olzy dopiero 3 maja 1945 roku, dzień po upadku Berlina, chociaż działania bojowe na terenie Śląska Cieszyńskiego rozpoczęły pod Bielskiem już 28 stycznia, a zatem przebycie nieco ponad 30 km dzielących Bielsko od Cieszyna zajęło im aż 95 dni?
Poprzez analizę dokumentów z różnych szczebli dowodzenia wojsk 4 Frontu Ukraińskiego autor formułuje następującą hipotezę: wiosną 1945 roku dowództwo wojsk sowieckich celowo opóźniało natarcie znad Wisły w kierunku lewobrzeżnej części Śląska Cieszyńskiego, aby z rozwiązania polsko-czeskiego sporu o Zaolzie na sowieckich warunkach ZSRS mógł uzyskać jak największe korzyści polityczne. Sowieci zapewne kierowali się następującą logiką: dopóki trwa na Zaolziu hitlerowska okupacja, tak długo zorganizowana miejscowa polska ludność nie przywróci status quo sprzed 1 września 1939 r. Z kolei powrót Zaolzia - dzięki poparciu Stalina - w granice Czechosłowacji ułatwi jej władzom zaakceptowanie utraty Rusi Zakarpackiej na rzecz Związku Sowieckiego, co faktycznie nastąpiło oraz zwiększy poparcie czeskiego społeczeństwa dla całkowicie podporządkowanych Moskwie komunistów, których dopiero czekała walka o przejęcie pełni władzy.            

STRESZCZENIE ARTYKUŁU:

Sowieckie wojska 4 Frontu Ukraińskiego do granic Śląska Cieszyńskiego dotarły już pod koniec stycznia 1945 r. Po zaciętych walkach toczonych w lutym i marcu, w pierwszej połowie kwietnia roku 1945 powstały warunki sprzyjające pokonaniu niemieckiej obrony na tym obszarze przez 1 Armię Gwardii, sforsowaniu Wisły oraz Olzy i wkroczeniu na teren Zaolzia. Szansy tej sowieckie dowództwo jednak nie wykorzystało.

Zdaniem autora artykułu nie zdecydowały o tym czynniki militarne, lecz w głównej mierze względy polityczne. Trwający od zakończenia I wojny światowej polsko-czechosłowacki spór o Zaolzie Sowieci woleli rozstrzygać w bardziej dla siebie korzystnych warunkach, czyli po ostatecznym zakończeniu działań wojennych. Hitlerowska okupacja skutecznie uniemożliwiała mieszkającej na Zaolziu polskiej większości przejęcie władzy w celu powrotu do macierzy. W kwietniu 1945 r. sowieckie dowództwo nie wspierało więc w znaczący sposób natarcia w kierunku na Skoczów i Cieszyn.

Analizując dokumenty z różnych szczebli dowodzenia wojsk 1 Armii Gwardii autor ustalił, iż wojska sowieckie operujące na Śląsku Cieszyńskim i w Beskidzie Żywieckim, na odcinku od Ochab nad Wisłą do Koniakowa w Beskidzie Śląskim, były systematycznie uszczuplane, celem wzmocnienia siły uderzenia na innych odcinkach frontu. 127 Lekki Górski Korpus Strzelców, zanim 29 kwietnia 1945 r. został wycofany z tego terenu i przerzucony pod Morawską Ostrawę, nie kontynuował natarcia z przyczółka w Ochabach na lewym brzegu Wisły w kierunku zachodnim, a jedynie większością sił prowadził ataki na swojej południowej flance w kierunku na Nierodzim, Lipowiec oraz w dolinie Brennicy. Samodzielne bataliony miotaczy ognia, które już 7 IV 1945 r. na skraju Ustronia i Koniakowa zajęły dogodne pozycje do dalszego natarcia, z osiągniętych rubieży zostały wycofane. Podobnie dowództwo 1 Armii Gwardii postąpiło z luzującymi je pododdziałami 69 Górskiej Brygady Strzelców 127 Lekkiego Górskiego Korpusu Strzelców. Wojska sowieckie ruszyły znad Wisły w kierunku Zaolzia dopiero 1 maja, kiedy Niemcy rozpoczęli ostateczny odwrót z okupowanego od pierwszych dni II wojny światowej Śląska Cieszyńskiego.

Recenzentom artykułu, dr. Piotrowi Sadowskiemu (Podhalańska Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Targu, Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Myślenicach) oraz mgr. Stefanowi Królowi (Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka Filia w Cieszynie, Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Cieszynie) składam serdeczne podziękowania za cenne uwagi i wniesione poprawki.

 Grzegorz Kasztura

 

 

   



Występujące na tej stronie pewne symbole nazistowskie i komunistyczne nie służą propagowaniu żadnej z totalitarnych ideologii. Zamieszczono je jedynie w celu prezentacji kontekstu historycznego dramatycznych wydarzeń końcowego okresu II wojny światowej.

Źródła ilustracji: archiwum autorów, Wikipedia, Internet.


"Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie". Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach działania 413 "Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju" – mały projekt Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Strona internetowa przygotowana przez Gminną Bibliotekę Publiczną w Zebrzydowicach. Instytucja Zarządzająca Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Strona internetowa www.front1945.cieszyn.pl została zrealizowana w ramach operacji z zakresu małych projektów pn. "Rok 1945 na Śląsku Cieszyńskim. Odkrywamy nieznane fakty z historii II wojny światowej(książka, strona internetowa, konferencja)" w ramach działania 413 "Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.